امتیاز اعتباری (کِرِدیت اسکور) در انگلستان: چیست، کجا ببینید، چطور بهتر شود

توضیح کامل

وقتی برای قرضه، کارت کریدیت یا قسطی درخواست می‌دهید، قرض‌دهنده باید تصمیم بگیرد به شما اعتبار بدهد یا نه. طبق Citizens Advice، بیشتر آن‌ها از «امتیازدهی اعتباری» (credit scoring) استفاده می‌کنند: هر چیزی دربارهٔ شما امتیاز می‌گیرد و جمع می‌شود. اگر امتیاز شما زیر حد آن‌ها باشد، ممکن است قرضه ندهند یا گران‌تر بدهند. هر شرکت روش خود را دارد و امتیاز شما را نمی‌گوید، ولی اگر بپرسید، باید بگوید از کدام شرکت ثبت سابقه استفاده کرده. چون روش‌ها فرق دارد، اگر یکی رد کرد، ممکن است دیگری قبول کند. اگر بعد از دیدن دوسیهٔ شما رد کردند، باید بگویند چرا و از کدام شرکت ثبت سابقه معلومات گرفته‌اند.

شرکت‌های ثبت سابقه: در بریتانیا سه شرکت هست: Experian، Equifax و TransUnion. این‌ها نگه می‌دارند: فهرست رأی‌دهندگان، یعنی آدرس‌هایی که برای رأی راجستر بوده‌اید و تاریخ آن؛ سوابق عمومی مثل حکم‌های محکمه و ورشکستگی؛ معلومات حساب‌ها، یعنی اینکه حساب بانکی و قرضه‌های خود را چطور اداره کرده‌اید و به‌وقت پرداخته‌اید یا نه؛ پس گرفتن خانه؛ «وابستگی مالی»، یعنی کسانی که با آن‌ها حساب مشترک یا درخواست قرضهٔ مشترک داشته‌اید؛ جست‌وجوهای قبلی، یعنی شرکت‌هایی که در ۱۲ ماه گذشته دوسیهٔ شما را دیده‌اند؛ و آدرس‌های مرتبط. معلومات معمولاً شش سال در دوسیه می‌ماند.

دیدن دوسیه: حق دارید راپور دوسیهٔ خود را ببینید و شرکت‌ها باید «راپور قانونی» (statutory credit report) را رایگان بدهند. بعضی سرویس‌های پولی‌تر راپور را مرتب می‌فرستند؛ پیش از عضویت جزئیات را بخوانید و اگر آزمایش رایگان گرفتید، پیش از ختم آن لغو کنید تا پول کم نشود. اگر معلوماتی غلط است، کتبی از شرکت بخواهید درست کند؛ ولی نمی‌شود چیزی را فقط چون نمی‌خواهید دیده شود پاک کرد. می‌توانید «یادداشت اصلاح» (notice of correction) اضافه کنید، مثلاً اینکه قرض قدیمی را تسویه کرده‌اید. اگر کسی با هویت شما فریبکاری کرده باشد، ممکن است هشداری از CIFAS در دوسیهٔ شما باشد که از شما محافظت می‌کند و در دوسیه می‌بینید.

فهرست رأی‌دهندگان: راجستر در فهرست رأی‌دهندگان در دوسیهٔ شما ثبت می‌شود. ولی همه حق راجستر ندارند. طبق ویب‌سایت دولت، اگر در انگلستان یا ایرلند شمالی زندگی می‌کنید، باید دست‌کم ۱۶ ساله باشید و شهروند بریتانیا یا ایرلند باشید، یا اجازهٔ اقامت داشته باشید و شهروند کشورهای مشترک‌المنافع یا چند کشور اروپایی باشید. اگر در اسکاتلند یا ویلز زندگی می‌کنید، هر کسی که اجازهٔ ورود یا ماندن در بریتانیا دارد می‌تواند راجستر کند. اگر آدرس، نام یا تابعیت شما تغییر کرد، باید دوباره راجستر کنید.

حکم محکمه برای قرض (county court judgment یا CCJ): اگر محکمه حکم کند باید قرضی را بپردازید، در دوسیهٔ شما می‌آید و ممکن است قرضه گرفتن و حتی کرایهٔ خانه از صاحب‌خانه یا رهنمای معاملات را سخت کند (مقالهٔ قرارداد کرایه). اگر در ظرف ۱ ماه از تاریخ حکم همهٔ قرض را بدهید، می‌توانید بخواهید از فهرست رسمی حکم‌ها پاک شود. بعد از ۶ سال، حتی اگر پرداخت نشده باشد، دیگر در فهرست نمی‌آید. جریمهٔ پارکینگ پرداخت‌نشده هم ممکن است به محکمه و سابقهٔ اعتباری برسد (مقالهٔ جریمهٔ پارکینگ). طبق Citizens Advice از شرکت‌هایی که ادعا می‌کنند سابقهٔ قرض را پاک می‌کنند دوری کنید؛ مصرف زیادی می‌گیرند و گاهی از مردم می‌خواهند دروغ بگویند.

اگر امتیاز شما پایین است یا رد کردند: ممکن است قرض‌دهنده «ضامن» (guarantor) بخواهد؛ کسی که امضا می‌کند اگر شما نپرداختید، او بپردازد. اگر خودتان ضامن کسی می‌شوید، دقیق بدانید چه تعهدی می‌دهید. به جای اینکه پی‌درپی به چند جا درخواست بدهید (هر درخواست ردپا می‌گذارد و ممکن است فکر کنند قرضهٔ زیادی دارید یا جای دیگر رد شده‌اید)، اول دوسیه را مرتب کنید. اگر بانک‌ها قرضه نمی‌دهند، ببینید در منطقهٔ شما «تعاونی اعتبار» (credit union) هست یا نه، و هرگز از سودخور (loan shark) قرض نگیرید.

چند نکتهٔ Citizens Advice برای قرض گرفتن: همیشه جمع کل بازپرداخت را ببینید، نه فقط نرخ سالانه؛ پیش از قرض گرفتن بودجهٔ خود را حساب کنید؛ هیچ‌وقت ناگهانی قرض نگیرید و برای خرید گرانی مثل موتر، از پیش راه‌های پرداخت را بررسی کنید، چون اعتباری که فروشنده پیشنهاد می‌دهد ممکن است گران‌تر باشد؛ با «سود صفر» محتاط باشید، چون فقط اگر در مهلت تسویه کنید سود صفر است؛ هر ماه دست‌کم ۱۰ فیصد قرض کارت کریدیت را بدهید، وگرنه همیشه قرضدار می‌مانید؛ و بدون توافق قبلی از حساب اضافه‌برداشت نکنید، چون توافق قبلی خیلی ارزان‌تر است. حساب بانکی را در مقالهٔ حساب بانکی توضیح داده‌ایم.