امتیاز اعتباری (کِرِدیت اسکور) در انگلستان: چیست، کجا ببینی، چطور بهتر شود

توضیح کامل

وقتی برای وام، کارت اعتباری یا قسطی درخواست می‌دهی، وام‌دهنده باید تصمیم بگیرد به تو اعتبار بدهد یا نه. طبق Citizens Advice، بیشترشان از «امتیازدهی اعتباری» (credit scoring) استفاده می‌کنند: هر چیزی دربارهٔ تو امتیاز می‌گیرد و جمع می‌شود. اگر امتیازت زیر حد آن‌ها باشد، ممکن است وام ندهند یا گران‌تر بدهند. هر شرکت روش خودش را دارد و امتیازت را نمی‌گوید، ولی اگر بپرسی، باید بگوید از کدام شرکت ثبت سابقه استفاده کرده. چون روش‌ها فرق دارد، اگر یکی رد کرد، ممکن است دیگری قبول کند. اگر بعد از دیدن پرونده‌ات ردت کردند، باید بگویند چرا و از کدام شرکت ثبت سابقه اطلاعات گرفته‌اند.

شرکت‌های ثبت سابقه: در بریتانیا سه شرکت هست: Experian، Equifax و TransUnion. این‌ها نگه می‌دارند: فهرست رأی‌دهندگان، یعنی نشانی‌هایی که برای رأی ثبت‌نام بوده‌ای و تاریخش؛ سوابق عمومی مثل حکم‌های دادگاه و ورشکستگی؛ اطلاعات حساب‌ها، یعنی اینکه حساب بانکی و وام‌هایت را چطور اداره کرده‌ای و به‌موقع پرداخته‌ای یا نه؛ پس گرفتن خانه؛ «وابستگی مالی»، یعنی کسانی که با آن‌ها حساب مشترک یا درخواست وام مشترک داشته‌ای؛ جست‌وجوهای قبلی، یعنی شرکت‌هایی که در ۱۲ ماه گذشته پرونده‌ات را دیده‌اند؛ و نشانی‌های مرتبط. اطلاعات معمولاً شش سال در پرونده می‌ماند.

دیدن پرونده: حق داری گزارش پرونده‌ات را ببینی و شرکت‌ها باید «گزارش قانونی» (statutory credit report) را رایگان بدهند. بعضی سرویس‌های پولی‌تر گزارش را مرتب می‌فرستند؛ پیش از عضویت جزئیات را بخوان و اگر آزمایش رایگان گرفتی، پیش از تمام شدنش لغو کن تا پول کم نشود. اگر اطلاعاتی غلط است، کتبی از شرکت بخواه درستش کند؛ ولی نمی‌شود چیزی را فقط چون نمی‌خواهی دیده شود پاک کرد. می‌توانی «یادداشت اصلاح» (notice of correction) اضافه کنی، مثلاً اینکه بدهی قدیمی را تسویه کرده‌ای. اگر کسی با هویت تو کلاهبرداری کرده باشد، ممکن است هشداری از CIFAS در پرونده‌ات باشد که از تو محافظت می‌کند و در پرونده می‌بینی.

فهرست رأی‌دهندگان: ثبت‌نام در فهرست رأی‌دهندگان در پرونده‌ات ثبت می‌شود. ولی همه حق ثبت‌نام ندارند. طبق سایت دولت، اگر در انگلستان یا ایرلند شمالی زندگی می‌کنی، باید دست‌کم ۱۶ ساله باشی و شهروند بریتانیا یا ایرلند باشی، یا اجازهٔ اقامت داشته باشی و شهروند کشورهای مشترک‌المنافع یا چند کشور اروپایی باشی. اگر در اسکاتلند یا ولز زندگی می‌کنی، هر کسی که اجازهٔ ورود یا ماندن در بریتانیا دارد می‌تواند ثبت‌نام کند. اگر نشانی، اسم یا تابعیتت عوض شد، باید دوباره ثبت‌نام کنی.

حکم دادگاه برای بدهی (county court judgment یا CCJ): اگر دادگاه حکم کند باید بدهی‌ای را بپردازی، در پرونده‌ات می‌آید و ممکن است وام گرفتن و حتی اجارهٔ خانه از صاحب‌خانه یا بنگاه را سخت کند (مقالهٔ قرارداد اجاره). اگر ظرف ۱ ماه از تاریخ حکم همهٔ بدهی را بدهی، می‌توانی بخواهی از فهرست رسمی حکم‌ها پاک شود. بعد از ۶ سال، حتی اگر پرداخت نشده باشد، دیگر در فهرست نمی‌آید. جریمهٔ پارکینگ پرداخت‌نشده هم ممکن است به دادگاه و سابقهٔ اعتباری برسد (مقالهٔ جریمهٔ پارکینگ). طبق Citizens Advice از شرکت‌هایی که ادعا می‌کنند سابقهٔ بدهی را پاک می‌کنند دوری کن؛ هزینهٔ زیادی می‌گیرند و گاهی از مردم می‌خواهند دروغ بگویند.

اگر امتیازت پایین است یا ردت کردند: ممکن است وام‌دهنده «ضامن» (guarantor) بخواهد؛ کسی که امضا می‌کند اگر تو نپرداختی، او بپردازد. اگر خودت ضامن کسی می‌شوی، دقیق بدان چه تعهدی می‌دهی. به جای اینکه پشت‌سرهم به چند جا درخواست بدهی (هر درخواست ردپا می‌گذارد و ممکن است فکر کنند وام زیادی داری یا جای دیگر ردت کرده‌اند)، اول پرونده را مرتب کن. اگر بانک‌ها وام نمی‌دهند، ببین در منطقه‌ات «تعاونی اعتبار» (credit union) هست یا نه، و هرگز از نزول‌خوار (loan shark) قرض نگیر.

چند نکتهٔ Citizens Advice برای قرض گرفتن: همیشه جمع کل بازپرداخت را ببین، نه فقط نرخ سالانه؛ پیش از قرض گرفتن بودجه‌ات را حساب کن؛ هیچ‌وقت ناگهانی قرض نگیر و برای خرید گرانی مثل ماشین، از پیش راه‌های پرداخت را بررسی کن، چون اعتباری که فروشنده پیشنهاد می‌دهد ممکن است گران‌تر باشد؛ با «سود صفر» محتاط باش، چون فقط اگر در مهلت تسویه کنی سود صفر است؛ هر ماه دست‌کم ۱۰ درصد بدهی کارت اعتباری را بده، وگرنه همیشه بدهکار می‌مانی؛ و بدون توافق قبلی از حساب اضافه‌برداشت نکن، چون توافق قبلی خیلی ارزان‌تر است. حساب بانکی را در مقالهٔ حساب بانکی توضیح داده‌ایم.