İngiltere'de kredi kayıt şirketleri: Experian, Equifax, TransUnion ve Crediva

Ayrıntılı açıklama

Kredi dosyası (credit report), bankaların, building societies'in, belediyelerin ve mahkemelerin verdiği bilgilerle kredi faaliyetinizin ve hesaplarınızın geçmişidir. Kredi, kredi kartı, araba taksiti, faturalı telefon veya hatta elektrik ve gaz sözleşmesi için başvurduğunuzda şirket dosyanızı bir veya daha fazla «kredi kayıt şirketinden» (credit reference agency veya CRA) alır. Veri koruma ofisi (ICO) açıkça söylüyor: kimsenin krediye «hakkı» yoktur; kredi veren parayı geri ödeyeceğinizden emin olmak ister ve dosyadaki bilgiler yanlış veya eskiyse sizi haksız yere reddedebilir. Bu şirketlerin mali denetim kurumundan (FCA) izni vardır.

Hangi şirketler: MoneyHelper'a göre Birleşik Krallık'ta dört şirket bu bilgileri toplar: Experian, Equifax, TransUnion ve Crediva. ICO ilk üçünü «üç ana şirket» olarak adlandırır. Her şirketin sizinle ilgili bir dosyası vardır ve bilgileri farklı olabilir, çünkü ICO'ya göre yasa kredi vereni tüm şirketlere bildirmeye zorlamaz; hangisine bildireceğini kendisi seçer. Bu yüzden dördünün de raporunu görmeniz iyi olur.

Dosyada neler var (MoneyHelper'a göre): banka hesabı ve kredi kartı gibi kredi hesaplarının, kredilerin, kredili mevduatlı hesabın ve fatura ödeme geçmişinin listesi ile zamanında ve tam ödeyip ödemediğiniz (gecikmiş ödeme veya temerrüt altı yıla kadar kalır); örneğin eşle ortak kredi nedeniyle size mali olarak bağlı kişiler; borç için mahkeme kararı, iflas ve borç yapılandırma anlaşması gibi kamu kayıtları; seçmen listesinde olup olmadığınız; önceki adreslere veya adlara bağlantılar; kimlik hırsızlığı mağduruysanız Cifas uyarısı; ve adınız ve doğum tarihiniz. Maaşınız, dininiz ve sabıka kaydınız dosyada yoktur. Citizens Advice'a göre son 12 ayda dosyanıza bakan şirketler de kaydedilir.

Bu şirketler bilgileri ne için kullanır: ICO'ya göre kredi kararının yanında kimliği, yaşı ve oturulan yeri doğrulamak, dolandırıcılığı bulmak, kara para aklamayla mücadele etmek ve borç takibi için. Doğrudan pazarlama gibi başka işleri de vardır; sattıkları bilgiler «açık» seçmen listesinden (ondan çıkmadıysanız) veya anketlerden ve yarışmalardan gelebilir. Bu şirketlerin bilgileri tutmak için rızanıza ihtiyacı yoktur, yeter ki «yasal dayanakları» olsun ve size söylemiş olsunlar; genellikle kredi veya kart sözleşmesinin şartlarında yazar.

Puan ve dosya farklıdır: dosya her şirketin tuttuğu bilgilerdir. Kredi puanı (credit score) bu bilgilere dayanarak size kredi verilme olasılığını gösteren bir sayıdır. Yüksek puan her kredi verenin sizi kabul edeceğini garanti etmez, çünkü her şirketin kendi ölçütü vardır (kredi puanı yazısı). Puanı ve dosyayı gösteren ücretsiz uygulamalar kredi kontrol uygulamaları yazısında.

Ücretsiz raporu almak: yasaya göre her şirket dosyanızın «yasal raporunu» ücretsiz vermelidir. İstediğiniz kadar görebilirsiniz ve puanınız düşmez. Üç ana şirketin hepsinin aylık abonelik hizmeti de var, ama ICO'ya göre kimse bunlara abone olmak zorunda değildir; sitelerinde statutory report ifadesini arayın. Sözlü veya yazılı başvurulabilir; yazılıysa tam adınızı, son altı yılda kullandığınız diğer adları, posta koduyla tam adresinizi, son altı yılın adreslerini ve doğum tarihinizi yazın, bir kopya saklayın ve mümkünse taahhütlü postayla gönderin. Şirketin yanıt vermek için genellikle bir ayı, bazen iki ay daha süresi vardır. Fatura veya banka dökümü gibi ad ve adres belgesi isteyebilirler. Equifax'ın telefonu 0800 014 2955, TransUnion'ın 0330 024 7574'tür.

Dosyanızı kimler görür: kredi başvurusu yaptığınızda genellikle dosyanın görülmesine izin verirsiniz. «Kredi veren» yalnızca banka değildir: faturalı telefon şirketi (kontörlü değil), elektrik ve gaz şirketi ve zamanında ödeyip ödemediğinizi görmek isteyen her şirket. İşveren ve ev sahibi de görebilir, ama genellikle yalnızca seçmen listesi, iflas ve mahkeme kararı gibi kamu kayıtlarını (kira sözleşmesi yazısı). İki tür kontrol vardır: «yumuşak kontrolü» (soft search) yalnızca siz ve kredi kayıt şirketi görür ve puana hiç etkisi yoktur; «sıkı kontrol» (hard search) gerçek bir başvuru yaptığınızda yapılır, başkaları görür ve dosyada iki yıla kadar kalır. Konut kredisi gibi önemli bir işten önce altı ay başka kredi başvurusu yapmamanız iyi olur.

Dosyadaki hata: ICO'ya göre önce raporu aldığınız kredi kayıt şirketine bildirin; ama sorun kredi verenden veya bilgiyi veren şirketten olabilir, bu yüzden onlarla da iletişime geçin. Genel kural: bir satırda bir şirketin adı varsa o satırdan o şirket sorumludur ve kredi kayıt şirketi onun izni olmadan değiştiremez; bankanın kendisi de doğrudan düzeltebilir. Açık hatayı düzeltmezlerse ICO'ya şikâyet edebilirsiniz, ama ICO mali anlaşmazlığı çözmez. Dolandırıcılık mağduruysanız şirketlerden birine bildirmeniz yeterlidir; o diğerlerine söyler. Yalnızca biriyle aynı adreste yaşadığınız için ona bağlanmamalısınız; ortak hesap kapandığında yazılı olarak «ayrılma» (disassociation) isteyebilirsiniz. Kendi adınıza başkası için kredi veya sözleşme aldıysanız ve o ödemezse temerrüt onun değil sizin dosyanıza kaydedilir.

Reddedildiyseniz: Citizens Advice'a göre kredi veren dosyaya baktıktan sonra sizi reddederse hangi kredi kayıt şirketini kullandığını söylemelidir; MoneyHelper'a göre ret nedenini yalnızca kredi verenin kendisi bilir ve sorabilirsiniz, ama her zaman söylemek zorunda değildir. Mükemmel geçmişle bile reddedilebilirsiniz, çünkü ödeme gücü de ölçülür. Dosyayı hatalar için inceleyin, eski adresleri güncelleyin ve hakkınız varsa seçmen listesine kaydolun (kredi geçmişi oluşturma yazısı).